8 Mayıs 2024

Bir parfümör ya da Burun, bir koku konseptini mühürlenmiş bir parfüme nasıl dönüştürür? Yeni bir kokuyu hayata geçirmek için ne kadar süre gerekir? Koku tasarlama sürecini, bir zanaatkar bakış açısıyla meraklıları için kaleme aldım.

Önce İlham!
İlham işin en eğlenceli kısmı!
Yeni bir kokunun orijinal konsepti bir kişiye, bir yere, bir ruh haline, tarinsel bir olaya veya bir koku içeriğine ya da müzik, edebiyat veya görsel sanatlar gibi başka bir sanat formuna veya her hangi bir imgeye dayanabilir.
İlham doğrudan koku tasarımcısının kişisel deneyiminden de gelebilir ya da konsept bir müşteriden ya da kreatif direktörden bir koku brifingi şeklinde de gelebilir.
Parfümörün, müşterinin vizyonunu tam olarak anlamak için konuyu araştırması gerekebilir.
Kokunun adı konseptin bir parçası olabilir ancak ismin halihazırda kullanımda olmadığından emin olmak için ismin kullanılabilirliği kontrol edilmelidir.
Parfüm yaratma adımı haritalara dayanır… Bunlar duygusal haritalar, bitki haritaları, görüntülerle ilişkilendirilen koku haritalarıdır…. Bu basit kriterleri takip ederek duyguları, kokuları, yerleri, hisleri, anıları ilişkilendirebiliriz.

Notları Tanımlama
Parfümör öncelikle kokunun ana temasını ve yapısını sağlayacak notaları ve malzemeleri seçer. Koku kavramı genellikle bazı notaları tanımlar, ancak burun bu notaları oluşturmak için hangi bileşenlerin kullanılması gerektiğine ve destekleyici notlar olarak hangi bileşenlerin kullanılması gerektiğine karar vermelidir.
Birçok nota, birden fazla bileşenin uyumuyla oluşturulur. Parfümör ya da burun, koku kartlarının üzerine malzeme damlaları koyabilir ve şeritleri havalandırarak, kokuda hangi bileşenlerin kullanılacağına karar verilmesine yardımcı olmak için şeritlerin farklı kombinasyonlarını koklayabilir.

İlk Formülün Yazılması
Formülasyon yöntemi bir burundan diğerine değişir. Bazı parfümörler hemen üst, orta ve temel notalardan oluşan eksiksiz bir formül yazarken, diğer parfümörler parçaları bir araya getirmeden önce kokuyu parçalara ayırıp parçalar üzerinde bağımsız olarak çalışırlar. Parfümörler genellikle daha sonra tam formülde kullanmak üzere uyumlar üzerinde ayrı ayrı çalışırlar.

Burunlar, hacim ölçümleri (damla veya ml) veya ağırlık (gram) ölçümleriyle çalışırlar. Çoğu parfümör, formüldeki her bir bileşenin ağırlık yüzdesini ve formülü, içeriği konsantrasyonlarına ve miktarlarına göre hesaplayan bir elektronik tabloya yazar. İçerik yüzdelerini bilmek önemlidir çünkü iyi bir burun, yıllar içinde her bir bileşenin makul yüzdeleri konusunda bir fikir geliştirmiştir kendince…
Yüzdeler aynı zamanda parfümörün IFRA tarafından belirlenen güvenlik kurallarına uymasına da yardımcı olur .
Parfüm formülleri geleneksel olarak toplam 1000 gram (1 kilo) olarak yazılır, ancak içerik yüzdeleri bilindikten sonra formül istenen herhangi bir toplam miktara ölçeklendirilebilir.
Yukarıdaki resimde Perfumer Supply House’dan Givaudan çikolata anahtar anlaşması için kısa bir örnek formül gösterilmektedir ; bu formül kendi başına bir parfüm değildir ancak parfümlerde zengin bir çikolata notası olarak kullanılabilir.
Firmenich web sitesinde, Wardia adlı güzel bir gül bazını içeren bir demo formülü gibi bazı örnek formüller de gösterilmektedir.
Tam parfüm formüllerine yönelik elektronik tabloların çoğu, bu basit örneklerden daha fazla içerik maddesi içerecektir ve elektronik tablo, bitmiş üründeki bileşen konsantrasyonları ve yüzdeleri için sütunların yanı sıra parti boyutunu artırmak/azaltmak için bir ölçeklendirme faktörü içerecektir. Parfümörler genellikle kendi formüle etme yöntemlerine göre uyarlanmış kendi elektronik tablo formatlarını geliştirirler.

İlk Deneme Grubunun Tartılması
Formül umut verici göründüğünde parfümör küçük bir partiyi terazide tartar. Çoğu zanaatkar parfümör, bileşenlerin en azından bir kısmını seyreltilmiş olarak küçük miktarlarda yaparak başlar. Küçük partiler, malzemeleri korur ve paradan tasarruf sağlar; parfümörün, genellikle mod (modifikasyonların kısaltması) olarak adlandırılan birçok deneme sürümü yapması gerekeceği göz önüne alındığında, bu akıllıca olacaktır.
10-30 gram gibi küçük bir parti hazırlarken, bazı bileşenlerin bir damlası bile çok fazla olabilir, bu nedenle ön seyreltme gerekli olur. Formüllerdeki bazı bileşenlerin diğerlerinden daha az miktarda kullanılması gerekir. Örneğin aldehitler, geosmin, misk, indole ve huş katranı çok küçük miktarlarda kullanılan bazı bileşenlerdir.
Büyük şirketlerdeki parfümörlerin genellikle modları tartan laboratuvar asistanları vardır ve bazı laboratuvarlarda formüllerin tartılmasına yardımcı olan gelişmiş makineler bulunur. Zanaatkar parfümörler modları kendileri yaratır ve formül harmanlama makinelerinin hayalini kurarlar!

İlk Cilt Testi
Parfümör bir formülü her tarttığında, sonucu cilt ve/veya kağıt koku şeritleri üzerinde test eder. Koklamanın ardından parfümör, formüldeki bileşenlerin miktarlarını ayarlar ve hatta birkaç bileşeni ekleyebilir veya çıkarabilir. Her bir modun değerlendirilmesi birkaç kez sürmeyi gerektirebilir ve parfümörün burnunu tazelemek için ara sıra kokudan birkaç gün uzakta kalması gerekebilir.
Aynı anda iki veya daha fazla koku üzerinde çalışmak aslında burnun taze kalmasına yardımcı olabilir.

Mod Oluşturma, Test Etme ve Geri Bildirim Alma
Süreç, birbirini takip eden modların oluşturulması ve ardından cilt ve kağıt üzerinde test edilmesi ve hangi modun en iyi olduğunu belirlemek için genellikle modların birbiriyle karşılaştırılmasıyla devam eder. Bir noktada parfümör diğer insanlardan modları test etmelerini ister. Daha büyük koku evleri söz konusu olduğunda bu adım muhtemelen profesyonel koku değerlendiricilerini, müşterileri ve/veya yaratıcı direktörleri içerir. Formülün birden fazla kişi üzerinde test edilmesi önemlidir çünkü her kişinin burnu, cildi ve tercihleri farklıdır. Bazen geri bildirim çelişkili olabilir; örneğin, bazı insanlar kokunun bir notanın çok fazla olduğunu söylerken, diğerleri o notanın daha fazlasını tercih edeceğini söyleyebilir. Parfümör tüm girdileri toplar ve ardından formülü mümkün olduğu kadar çok insan için çalışacak şekilde ayarlamaya çalışır ve aynı zamanda genel koku konseptini de yerine getirir.
Bois de Jasmin blogunda parfümör Michel Roudnitska ile yapılan bir röportajda koku formülasyon sürecinin büyüleyici ve güzel bir açıklaması verilmektedir. Roudnitska, Delrae markası için Bois de Paradis kokusunu tamamlamadan önce iki yıl boyunca yaklaşık 300 deneme yaptığını söylüyor. (Muhteşem sonuç için bu çabaya değdi!) Fragrantica ile ilgili bir röportajda Firmenich parfümeri Olivier Cresp, koku yaratmanın birkaç yüz değişiklik gerektirdiğini söylüyor. Büyük usta parfümörlerin bile birçok deneme modu yaratması normaldir. Bu durum bağımsız burunlar ve zanaatkâr parfümörler için biraz rahatlatıcıdır.

Son Mod ve Formülün Ölçeklendirilmesi
Pek çok yaratıcı çalışmada olduğu gibi, ürünün ne zaman tamamlanacağına karar vermek zor olabilir. Parfümör doğası gereği düzeltmeye devam etme dürtüsünü hisseder, ancak sonuçta formülün daha fazla geliştirilmesi zordur ve test uzmanlarından/müşterilerden/yaratıcı direktörlerden gelen bilgiler, son modun hedefleri karşıladığını ve bazı özel çekiciliğe sahip olduğunu doğrular.
Son mod seçildikten sonra parfümör bir kimyager ile birlikte formülü üretim boyutuna ölçeklendirir. Parfümör, bileşenlerin çoğunun veya tamamının konsantrasyonunu %100’e (saf) çıkarmak için elektronik tablodaki formülü ayarlar, böylece neredeyse alkolsüz bir konsantre elde edilir.
Alkolün tamamı konsantrenin harmanlanmasından sonra eklenir; bu, seyreltmelerde çalışmaktan çok daha verimlidir ancak yalnızca daha büyük partiler yapıldığında mümkündür.
Parfümör, bitmiş kokunun optimal son konsantrasyonunu belirlemek için konsantrenin küçük deneme boyutlarını farklı miktarlarda alkolle seyrelterek genellikle birkaç son mod oluşturur. Bir edp ve bir parfüm gibi birden fazla son ürün için birkaç farklı konsantrasyon isteniyorsa, parfüm konsantresi formülünün genellikle her son ürün için farklı olması gerekecektir.

Düzenleyici Evraklar
Parfüm, düzenleyici evrak gerektiren ülkelerde satılacaksa bu adımlar, nihai formül tamamlandıktan sonra ve koku yayılmadan önce yapılmalıdır. Bazı ülkeler kokunun bir ürün güvenliği değerlendirmesinden geçmesini, IFRA uyumluluk sertifikası almasını ve tescil edilmesini şart koşuyor. Formülde değişiklikler yapılması gerekebilir ancak çoğu formül, bu geç aşamada değişiklik ihtiyacını önlemek için düzenlemeler dikkate alınarak yapılır. Nihai formül aynı zamanda ambalajın AB alerjen listesini de belirler.

Harmanlama, Olgunlaştırma ve Maserleştirme
Formül tamamlandıktan sonra parfümör veya laboratuvar, üretim boyutunda büyük bir partiyi tartar. Yeni karışım, serin ve karanlık bir yerde en az birkaç haftadan bir aya kadar veya daha uzun bir süre bekletilirse fayda sağlayacaktır. Bu yaşlandırma genellikle alkol eklendikten sonra yapılır, ancak alkol eklenmeden önce de yaşlandırma yapılabilir. Parfüm konsantresi alkolle son konsantrasyonuna kadar seyreltilmeden önce birkaç hafta bekletildiğinde, bu yaşlanma aşamasına olgunlaşma denir. Parfüm konsantresi alkolle nihai konsantrasyona kadar seyreltildiğinde ve ardından birkaç haftadan bir aya kadar veya daha uzun süre bekletildiğinde, bu yaşlanma aşamasına maserasyon adı verilir. Farklı parfümörlerin kendi geleneksel olgunlaştırma ve yumuşatma yöntemleri vardır ve prosedürleri, parfümlerinden birinden diğerine farklılık gösterebilir.

Filtreleme
Olgunlaştırılıp yumuşatıldıktan sonra, reçine gibi doğal bileşenlerde biriken parçacıkların uzaklaştırılması için kokunun filtrelenmesi gerekir. Birçok parfümör, parfümü filtrelemeden hemen önce kısa bir süreliğine dondurucuya veya buzdolabına koyar çünkü bu ekstra adım, parfümün düşük sıcaklıklara maruz kalması durumunda parçacıkların daha sonra düşmesini önler.

Woman crossing the finish line

Şişeleme ve Bırakma!
Aylar geçti ve artık parfüm formüle edildi, gruplandı, olgunlaştırıldı/masere edildi ve filtrelendi. Sonunda parfüm şişelenmeye hazır! Koku, ticari olarak piyasaya sürülmesi durumunda artık web sitelerine eklenebilecek ve satılabilecek.
Piyasaya sürme aşaması ve ilham aşaması, kısmen diğer insanlarla paylaşıldığı için parfüm yaratma sürecinin en heyecan verici kısımlarından ikisidir. Formül bir araya gelmeye başladığında veya belirli bir formülasyon sorunu çözüldüğünde daha yalnız heyecan ve atılım anları yaşanır. Süreç bağımlılık yaratır ve özellikle birden fazla testçi kendileri için bir şişe istediklerini söylemeye başladığında tatmin edici olur. Bir parfümün konseptten üretime getirilmesi süreci önemli miktarda zaman, para ve sabır yatırımı gerektirir, ancak parfümör ve yaratıcı ekip için oldukça tatmin edici olabilir ve şans da varsa nihai sonuç müşteriler için de tatmin edicidir.